واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
1061
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
فراگرفته بود . پادشاه زادگان تصميم گرفتند در كوه و دشت زندگى كنند و به شهرها نزديك نشوند و گلههاى خويش را در مزارع رها نكنند و از مردم جز ماليات قانونى چيزى مأخوذ ندارند . حكومت مردم شهرى و اسكان يافته كماكان به عهدهء مسعود بيك « 1 » محول گشت و « مقرر شد كه هريك از شاهزادگان بهزارهاء و كارخانههاء خاص كه در بخارا و سمرقند معهود داشتند قناعت كنند » « 2 » . ييلاق و قشلاق براق نيز به دقت مشخص و معلوم گرديد « 3 » . پادشاه زادگان يكديگر را « اندا » مىخواندند و البسهاى مبادله كردند و برسم تركان و مغولان « سوگند را نوشيدند » يعنى با يكديگر ساغرهائى مبادله كردند و بدين طريق قسم خوردند كه هرگز از راه و رسم وفادارى عدول نكنند . منابع ما از اينكه قيدو به سمت رياست خاندان اعلام شده باشد سخنى نمىگويند و دربارهء اجراى تشريفات بلند كردن وى بر نمد سفيد يعنى اعلام خانى او چيزى در مآخذ ديده نمىشود . مع هذا از گفتههاى مورخان به وضوح پيداست كه رياست سازمان سياسئى كه قورولتاى 1269 ميلادى / 668 هجرى مقرر كرده بوده به قيدو تعلق داشته است . قيدو به منظور سد كردن راه براق به بخارا و منع وى از ورود به آن شهر فوجى را در فاصلهء بين شهر و اردوگاه آن پادشاهزادهء جغتائى مستقر ساخت . بعدها قيدو ، براق را متهم كرد كه خراج معهود را به وى نپرداخته و حتى محصلان مالياتى او را مورد ضرب و شتم قرار داده
--> ( 1 ) - ( رشيد الدين ، چاپ علىزاده ، متن ، 111 - 110 ؛ همانجا ، ترجمهء آرندس ، 72 ) . ( 2 ) - ( وصاف ، چاپ هامر ، متن ، 38 ؛ ترجمهء ، 31 ؛ چاپ بمبئى 69 - تحريريه ) . ( 3 ) - همانجا .